Glyphosate: I Chemical ya Vurimi leyi tirhisiwaka ngopfu - leyi tirhisiwaka ngopfu na ya nkoka
Tinsimu Letikulu ta Xikombelo
Eka vurimi, glyphosate i murhi wo dlaya switsotswana wa ribye ra le khoneni. Yitirha hiku sivela 5 - enolpyruvylshikimate - 3 - phosphate synthase (EPSPS) enzyme eka swimilani. Enzyme leyi yina nkoka swinene eka ku endliwa ka ti aromatic amino acids, letinga ta nkoka eka kukula naku kula ka swimilani. Hiku sivela enzyme leyi, glyphosate yi kavanyeta maendlelo ya ntolovelo ya metabolic ya nhova, leswi endlaka leswaku yi oma hakatsongotsongo naku fa. Ntumbuluko wa yona wa mafambiselo wu pfumelela ku amukeriwa hi matluka naku fambisiwa eka ximilani hinkwaxo, kahle kahle swidlaya swiphemu swale henhla - misava nale hansi ka misava swa nhova, kukatsa na timintsu. Leswi swiendla leswaku yitirha swinene eka ku lawula nhova leyinga heriki leyi switikaka ku yi herisa hindlela yin’wana.
Glyphosate yi fambisana na maendlelo yohambana hambana ya swibyariwa. Eka swibyariwa leswi cinciweke ti gene (GM) leswi endliweke leswaku swita tiyisela glyphosate - kufana na soybeans, mavele, na cotton, swinga fafazeriwa hiku kongoma ehenhla ka swibyariwa leswi kulaka kuva swilawula nhova handle ko vavisa xibyariwa hi xoxe. Leswi swi hundzule maendlelo ya vurimi, leswi pfumelelaka ku lawula nhova hi ndlela leyinene na hi xikalo lexikulu, leswi hungutaka xilaveko xa ku rima hi michini xikan’we naku hunguta ku khuluka ka misava. Ku engetela kwalano, eka swibyariwa leswinga riki swa GM, glyphosate yinga tirhisiwa eka ku lawula nhova loko kungase byariwa kumbe endzhaku ka ntshovelo, kululamisela misava kuva yi byala kumbe kutiyisisa leswaku tindzhawu leti tshoveriweke titshama tinga ri na nhova.
Ehandle ka vurimi, glyphosate yitlhela yikuma switirhisiwa eka tindzhawu letinga byariwa. Yitirhisiwa ku lawula nhova eka tindzhawu ta ti indasitiri, ematlhelo ka magondzo, swisirhelelo swa swiporo, nale kusuhi na switirhisiwa swa switirhisiwa. Hi ku hlayisa tindhawu leti ti nga ri na swimilana leswi nga laviwiki, swi pfuneta ku hlayisa switirhisiwa, swi hunguta makhombo ya ndzilo naswona swi antswisa vuhlayiseki.
Ku nga khathariseki mimpfuno ya yona yo tala, glyphosate yi ve nhloko-mhaka ya njhekanjhekisano wo karhi. Ku vilela ku boxiwile mayelana na nkucetelo wa yona lowu nga vaka kona eka mbango na rihanyo ra vanhu. Minkambisiso yin’wana yi ringanyete ku yelana loku nga ha vaka kona ni timhaka to karhi ta rihanyo, hambileswi ku twanana ka sayense etimhakeni leti ku nga ha avaneke. Hikwalaho ka sweswo, valawuri va milawu emisaveni hinkwayo va ve va veka tihlo swinene eka matirhiselo ya yona, va tirhisa milawu yo tika swinene eka mimpimo ya ku tirhisiwa ka yona, switsundzuxo swa vuhlayiseki, na swilaveko swa ku lebula.
Eka vuhlayiselo, glyphosate yifanele ku hlayisiwa eka ndzhawu yo kufumela, yo oma, ekule na dyambu ro kongoma na swilo leswinga fambelaniki. Loko u tirhisa glyphosate, switirhisiwa leswi faneleke swo tisirhelela swa munhu hi xiyexe, swofana na magilavu, tinghilazi ta mahlo na swiambalo swo sirhelela, swifanele ku ambariwa ku sivela ku hlangana na swona. Ku engetela kwalaho, ku lahliwa kahle ka xitirhisiwa xin’wana na xin’wana lexi nga tirhisiwangiki kumbe ku pakiwa i swa nkoka ku papalata ku thyakisa mbango.
Swihlawulekisi swa kona
| Vito ra Xiendliwa | Glyphosate ya xitsongwatsongwana | |||||||||
| Fomula ya Tikhemikhali | C3H8NO5P | |||||||||
| Ndzilo wa Molekhuli | 169.07 | |||||||||
| Xivumbeko | swiphepherhele swo basa | |||||||||
| Ndhawu yo N’oka | 230°C | |||||||||
| Rendzo | 1.747 g/cm3 | |||||||||
| CAS NO | 1071 - 83 - 6. Xitsonga | |||||||||
| Khodi ya HS | 29319000.9 | |||||||||
| EINECS NO | 213 - 997 - 4. Xihlamusela-marito | |||||||||
| Xikombelo | Ku lawula nhova hi vurimi, vulawuri bya nhova ya misava leyi nga byariwiki | |||||||||
Xiphephana xa Vulawuri bya Khwalithi
| Vito ra Xiendliwa | Glyphosate ya xitsongwatsongwana | ||||||
| NCHUMU | NKOKA WA XIYIMO XA LE HENHLA (%) . | NKOKA WA XIKAMBELANTWISISO (%) . | |||||
| Xiphemu xa vukulu bya glyphosate % . | ≥95.0 | 95.60% . | |||||
| Xiphemu xa ntiko wa formaldehyde g/kg | ≤1.2 | 0.2 | |||||
| Sodium hydroxide nchumu lowu nga nyawuriki g/kg | ≤0.2 | 0.1.1 | |||||
| Xiphemu xa ntiko xa nitrosoglyphosate mg/kg | ≤1.0 | 0.30% . | |||||
Hi ku komisa
Hiku komisa, glyphosate, hambi leswi kungana minjhekanjhekisano leyi yaka emahlweni mayelana na matirhiselo ya yona, yitshama yiri khemikhali ya nkoka eka vurimi bya manguva lawa na vulawuri bya nhova leyinga riki ya swibyariwa. Ku tirha kahle ka yona, ku cinca cinca ka yona, xikan’we na nkucetelo eka vukorhokeri bya vurimi swiendle leswaku yi hoxa xandla swinene eka vuhumelerisi bya swakudya swa misava hinkwayo. Loko ndzavisiso wu ya emahlweni naswona milawu yi ri karhi yi cinca, vumundzuku bya glyphosate byi nga ha katsa ku ringanisela exikarhi ka mimpfuno ya yona na matshalatshala yo lulamisa swivilelo leswi fambelanaka na swona.